Γκυντερ Γκρας: Ο Αιώνας μου

Standard

 Edit 

  

20ος αιώνας όπως τον ζει χρόνο με χρόνο ένα «εγώ», αλλά με διαφορετικό πρόσωπο κάθε φορά. Ορισμένες φορές το πρόσωπο αυτό είναι ο ίδιος ο συγγραφέας, συνήθως όμως κάποιος άλλος. Εκατό κεφάλαια, όσα και τα χρόνια του αιώνα, και περισσότεροι από ογδόντα αφηγητές. 

 Εδώ ο Γκράς ούτε ιστορία γράφει ούτε κατασκευάζει ένα συλλογικό εγώ. Ανοίγει μικρά παράθυρα που επιτρέπουν στον αναγνώστη να ρίξει μια ματιά στα παρασκήνια της ιστορίας και στους ανθρώπους που τη γράφουν καθημερινά με τη ζωή τους. 

 1934 

ΜΕΤΑΞΥ ΜΑΣ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΑΥΤΗ θα μπορούσε να είχε διευθετηθεί περισσότερο επαγγελματικά. Παρασύρθηκα από προσωπικά κίνητρα και το παρατράβηξα. Το μπέρδεμα άρχισε με την εσπευσμένη αλλαγή στρατοπέδου, εξαιτίας του πραξικοπήματος του Ρεμ: μας μετάθεσαν απ’ το Νταχάου και αναλάβαμε στις 5 Ιουλίου το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Ορανιενμπουργκ, λίγο μετά την αντικατάσταση μιας ομάδας πραγματικών μέθυσων του Ταγματος Εφόδου από μία ειδική μονάδα των Ες-Ες, δηλαδή των συναδέλφων που μερικές μέρες πριν είχαν ξεμπερδέψει στη Βισζεε και αλλού με την κλίκα του Ρεμ. Φανερά εξαντλημένοι, μας διηγήθηκαν για τη «Νύχτα των μακριών μαχαιριών» και μας παρέδωσαν το μαγαζί μαζί με μερικούς υπαξιωματικούς του Τάγματος Εφόδου που θα βοηθούσαν στο γραφειοκρατικό σκέλος της αντικατάστασης, οι οποίοι όμως αποδείχτηκαν εντελώς ανίκανοι.

Ένας απ’ αυτούς τους τύπους που την έβρισκε να βαράει – Κόπανος όνομα και πράγμα – έκανε προσκλητήριο των ατόμων υπό προληπτική κράτηση που μας είχαν εμπιστευθεί τη φρούρησή τους και πρόσταξε τους εβραίους να παραταχθούν χώρια.

Ήταν δεν ήταν μισή ντουζίνα, και ανάμεσά τους ένας που ξεχώριζε. Τουλάχιστον εγώ αναγνώρισα αμέσως τον Μύζαμ*.Αδύνατο να παραγνωρίσεις τη φάτσα του. Αν και στο σωφρονιστήριο του Βραδεμβούργου του είχαν φάει τα γένια και γενικά ειχαν περιποιηθεί καταλλήλως τον αλλοτινό επαναστάτη των Συμβουλίων, είχε απομείνει αρκετός Μύζαμ. Μεταξύ μας: καθαρόαιμος αναρχικός και επιπλέον τυπικός καφενόβιος λογοτέχνης που παλιότερα, την εποχή που ήμουν στο Μόναχο, ήταν προπαγανδιστής της απόλυτης ελευθερίας, ιδιαίτερα στον έρωτα, βέβαια. Και τώρα έβλεπα μπροστά μου ένα εξαθλιωμένο αντράκι που ούτε να του μιλήσεις μπορούσες πια γιατί είχε κουφαθεί. Για δικαιολογία έδειχνε τα αφτιά του, τα μισά ξεραμένη πέτσα, τα μισά πύον, και χαμογελούσε ζητώντας συγγνώμη.

Έδωσα αναφορά στον ταξίαρχο Άικε, καθότι υπασπιστής του, χαρακτήρισα τον Έριχ Μύζαμ αφενός ακίνδυνο, αφετέρου ιδιαίτερα επικίνδυνο στοιχείο γιατί ακόμα και οι κομμουνιστές είχαν φοβηθεί την προπαγανδιστική ευγλωττία του: «Στη Μόσχα θα τον είχαν καθαρίσει προ πολλού», είπα.

Ο διοικητής είπε να αναλάβω την περίπτωση εγώ και συμβούλευσε ειδική μεταχείριση φυσικά, κατάλαβα αμέσως τι εννοούσε· σε τελευταία ανάλυση ο Άικε δεν ήταν όποιος όποιος, ήταν αυτός που είχε καθαρίσει τον Ρεμ προσωπικά. Παρ’ όλα αυτά αμέσως μετά το προσκλητήριο έκανα το πρώτο μου λάθος: σκέφτηκα ότι μπορούσα ν’ αφήσω τη βρόμικη δουλειά στον Κόπανο, αυτό το ζώο του Τάγματος Εφόδου.

Μεταξύ μας φοβόμουν να ασχοληθώ με τούτον τον εβραίο περισσότερο από όσο ήταν αναγκαίο. Εκτός απ’ αυτό, στην ανάκριση είχε δείξει εντυπωσιακό αυτοέλεγχο. Σε όλες τις ερωτήσεις απαντούσε με στίχους, κατά τα φαινόμενα δικούς του, αλλά και του Σίλλερ «…και μη βάλετε τη ζωή σε κίνδυνο …» Αν και του έλειπαν όλα τα μπροστινά δόντια, απάγγελνε σαν ηθοποιός. Από τη μια μεριά ήταν αστείος, από την άλλη…Εκτός απ’ αυτό με εκνεύριζε το πενσ-νε στην εβραίικη μύτη του…Και περισσότερο τα ραγίσματα και στους δυο φακούς…Και μετά από κάθε απαγγελία χαμογελούσε ατάραχος…

Τέλος πάντων έδωσα στον Μύζαμ σαράντα οκτώ ώρες και την επιτακτική συμβουλή να θέσει ο ίδιος τέρμα πριν εκπνεύσει η προθεσμία. Θα ήταν η καθαρότερη λύση. Αλλά δεν μας έκανε το χατίρι. Έτσι ανέλαβε δράση ο Κόπανος. Αυτός φαίνεται τον έπνιξε σε λεκάνη του καμπινέ. Δεν είχα καμιά όρεξη να μάθω λεπτομέρειες. Αν το καλοσκεφτείς, δουλειά ατζαμή. Γιατί φυσικά μετά δυσκολευτήκαμε να το παρουσιάσουμε σαν αυτοκτονία δι’ απαγχονισμού. Τα χέρια ήταν αφύσικα συσπασμένα. Δεν μπορούσαμε να του βγάλουμε έξω τη γλώσσα. Και η θηλιά παραήταν επαγγελματική. Ο Μύζαμ δεν τα κατάφερνε ποτέ να κάνει τέτοια θηλιά. Και έπειτα ο Κόπανος, αυτός ο βλάκας, έκανε κι άλλη μια χοντράδα στην πρωινή αναφορά: με την εντολή «Εβραίοι ένα βήμα μπροστά για καθάρισμα!» γνωστοποίησε στους πάντες τι είχε συμβεί. Φυσικά οι τύποι μεταξύ τους και δυο γιατροί, κατάλαβαν αμέσως τη μαλακία του.

Αμέσως έφαγα την κατσάδα μου από τον διοικητή της ταξιαρχίας: «Να πάρει η ευχή, Έρχαρντ, θα μπορούσατε να είχατε κάνει πιο παστρική δουλειά».

Δεν μπορούσα παρά να συμφωνήσω, γιατί μεταξύ μας, αυτή η ιστορία θα μας κυνηγάει καιρό, γιατί δεν καταφέραμε να σωπάσουμε τον κουφό εβραίο….Παντού έλεγαν ότι…Στο εξωτερικό τίμησαν τον μύζαμ σαν μάρτυρα…Ακόμα και οι κομμουνιστές…Και στο στρατόπεδο στον Οράνιενμπουργκ αναγκαστήκαμε να το κλείσουμε και τους προληπτικώς κρατουμένους να τους μοιράσουμε σε άλλα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Εγώ είμαι τώρα πάλι στο Νταχάου, υποθέτω , υπό δοκιμή.
(σελ. 125-127 Γκύντερ Γκρας, Ο Αιώνας μου. Μετ. Τούλα Σιέτη. Εκδόσεις Οδυσσέας:1999)

*Erich Muhsam (1878-1934). αναρχικός, πολιτικά στρατευμένος συγγραφέας, μελος του Κεντρικού Συμβουλίου της Βαυαρικής Δημοκρατίας των Συμβουλιων (1919). Μετά την αποτυχία της επανάστασης καταδικάστηκε σε 15 χρόνια φυλακή, αλλά αποφυλακίστηκε μετά 6 χρόνια. Συνελήφθη εκ νέου το 1933.

Advertisements